Wygranie sprawy sądowej to ważny krok, ale nie zawsze jest równoznaczne z odzyskaniem pieniędzy. Nawet prawomocny wyrok może nie wystarczyć, jeżeli w czasie trwania postępowania pozwany zdąży wyzbyć się majątku, przenieść środki na inne rachunki, sprzedać nieruchomości albo w inny sposób utrudnić późniejszą egzekucję.
Dlatego w sprawach dotyczących większych należności warto już na początku zastanowić się nie tylko nad tym, czy mamy podstawy do dochodzenia roszczenia, ale również co zrobić, aby w przyszłości możliwe było jego skuteczne wyegzekwowanie. W niektórych sprawach odpowiedzią może być postępowanie zabezpieczające.
Postępowanie zabezpieczające służy ochronie interesów wierzyciela na czas trwania postępowania. Jego zadaniem jest ograniczenie ryzyka, że zanim sąd rozstrzygnie sprawę, sytuacja majątkowa pozwanego zmieni się w taki sposób, że późniejsza egzekucja będzie bardzo trudna albo wręcz niemożliwa.
Co istotne, zabezpieczenie nie jest tym samym co egzekucja. Jego celem nie jest co do zasady natychmiastowe przekazanie wierzycielowi pieniędzy. Chodzi przede wszystkim o zabezpieczenie majątku, z którego w przyszłości będzie można zaspokoić roszczenie. Ma to szczególne znaczenie w sytuacjach, w których istnieje ryzyko, że pozwany podejmie działania zmierzające do wyprowadzenia majątku.
Postępowania sądowe mogą trwać miesiącami, a bardziej skomplikowane sprawy jeszcze dłużej. W tym czasie sytuacja finansowa drugiej strony może się diametralnie zmienić. Jeżeli wierzyciel posiada informacje, że dłużnik ma problemy finansowe, sprzedaje majątek, przenosi go na inne osoby lub podmioty albo podejmuje działania, które mogą utrudnić późniejsze zaspokojenie roszczenia, nie zawsze dobrym rozwiązaniem jest bierne oczekiwanie na wyrok.
W praktyce może bowiem dojść do sytuacji, w której wierzyciel wygra proces, uzyska tytuł wykonawczy, a następnie okaże się, że egzekucja nie przynosi oczekiwanych rezultatów, ponieważ majątek, który wcześniej mógł służyć do zaspokojenia należności, już nie znajduje się w dyspozycji dłużnika. Dlatego decyzję o zabezpieczeniu warto analizować na początku sprawy, a nie dopiero wtedy, gdy pojawi się problem z egzekucją.
Jedną z najważniejszych cech postępowania zabezpieczającego jest to, że w określonych sytuacjach można uzyskać zabezpieczenie jeszcze przed zakończeniem postępowania sądowego. Co więcej, przepisy dopuszczają możliwość wystąpienia o zabezpieczenie także przed wszczęciem właściwego procesu.
Nie oznacza to oczywiście, że każde roszczenie zostanie automatycznie zabezpieczone. Wierzyciel musi spełnić wymagania przewidziane przepisami, w szczególności uprawdopodobnić swoje roszczenie oraz wykazać interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Właśnie dlatego tak istotne jest prawidłowe przygotowanie wniosku. Samo przekonanie wierzyciela, że należy mu się zapłata, nie wystarczy. Trzeba przedstawić sądowi argumenty i dokumenty, które pozwolą uprawdopodobnić zarówno samo roszczenie, jak i potrzebę jego zabezpieczenia.
Sposób zabezpieczenia powinien być dostosowany do konkretnej sytuacji majątkowej obowiązanego oraz charakteru dochodzonego roszczenia. W przypadku roszczeń pieniężnych zabezpieczenie może polegać między innymi na zajęciu rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności przysługujących dłużnikowi czy innych praw majątkowych. Możliwe jest również zajęcie ruchomości. W określonych przypadkach zabezpieczenie może zostać ustanowione na nieruchomości. Przepisy przewidują także inne sposoby zabezpieczenia.
Nie zawsze więc zabezpieczenie musi oznaczać zajęcie pieniędzy znajdujących się na rachunku bankowym. Kluczowe jest ustalenie, jaki sposób zabezpieczenia będzie w konkretnej sprawie rzeczywiście skuteczny.
Samo uzyskanie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia nie oznacza jeszcze zakończenia sprawy. W zależności od rodzaju zabezpieczenia konieczne może być jego wykonanie przez właściwy organ. W przypadku zabezpieczenia roszczenia pieniężnego czynności może wykonywać komornik. W praktyce niezwykle istotne jest więc nie tylko uzyskanie tytułu zabezpieczenia, ale również sprawne skierowanie go do wykonania.
Tytułem zabezpieczenia może być między innymi postanowienie sądu o udzieleniu zabezpieczenia. W określonych przypadkach funkcję taką mogą pełnić również inne orzeczenia przewidziane w przepisach, w tym nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym czy nieprawomocny wyrok sądu pierwszej instancji w sprawach gospodarczych, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.
Wierzyciel powinien pamiętać, że po uzyskaniu odpowiedniego tytułu zabezpieczenia nie warto zwlekać z dalszymi czynnościami. W sprawach, w których istnieje realne ryzyko wyprowadzenia majątku, szybkość działania może mieć ogromne znaczenie.
Warto podkreślić, że postępowanie zabezpieczające nie jest postępowaniem egzekucyjnym. Jeżeli na rachunku bankowym zostaną zabezpieczone środki, nie oznacza to automatycznie, że wierzyciel może je od razu otrzymać. Podobnie w przypadku zajęcia wynagrodzenia, wierzytelności czy ruchomości – celem zabezpieczenia jest przede wszystkim ochrona majątku na czas trwania postępowania. Dopiero po uzyskaniu odpowiedniego tytułu wykonawczego możliwe jest prowadzenie właściwej egzekucji i zaspokojenie wierzyciela.
To właśnie pokazuje, dlaczego zabezpieczenie powinno być postrzegane jako element szerszej strategii. Dobrze zaplanowana sprawa nie kończy się na wniesieniu pozwu. Powinna uwzględniać również to, co stanie się po uzyskaniu wyroku.
W przypadku zabezpieczenia roszczenia pieniężnego środki zajęte w toku zabezpieczenia nie są co do zasady przekazywane wierzycielowi tak jak w postępowaniu egzekucyjnym. Mogą zostać odpowiednio zabezpieczone do czasu uzyskania tytułu wykonawczego Podobnie w przypadku ruchomości – mogą zostać objęte zabezpieczeniem, jednak samo zabezpieczenie nie oznacza jeszcze przeprowadzenia ich sprzedaży w drodze licytacji. Dlatego warto mieć świadomość, że zabezpieczenie nie zastępuje egzekucji, ale może znacząco zwiększyć szanse na jej skuteczność w przyszłości.
Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien spełniać wymagania przewidziane dla pisma procesowego. Nie jest to więc formalność, którą można przygotować bez dokładnej analizy sprawy. We wniosku należy wskazać między innymi sposób zabezpieczenia, a w przypadku roszczenia pieniężnego również sumę, do której zabezpieczenie ma zostać udzielone. Konieczne jest także uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających zabezpieczenie. Jeżeli wniosek składany jest jeszcze przed wszczęciem właściwego postępowania, należy dodatkowo przedstawić zwięźle przedmiot przyszłej sprawy. W praktyce oznacza to konieczność odpowiedniego połączenia argumentacji dotyczącej samego roszczenia z argumentacją dotyczącą ryzyka braku zabezpieczenia. Dobrze przygotowany wniosek powinien odpowiadać na dwa podstawowe pytania: dlaczego wierzyciel ma określone roszczenie oraz dlaczego potrzebuje ochrony tego roszczenia już teraz.
Postępowanie zabezpieczające wiąże się również z kosztami, które warto uwzględnić już przy planowaniu całej strategii. W przypadku wykonywania zabezpieczenia przez komornika mogą pojawić się między innymi opłaty związane z wykonaniem zabezpieczenia, koszty korespondencji, zapytań dotyczących majątku czy – w zależności od sytuacji – wydatki związane z opinią biegłego. Wysokość poszczególnych kosztów zależy od rodzaju zabezpieczenia i konkretnego postępowania, dlatego przed podjęciem decyzji warto dokładnie przeanalizować sytuację. Co do zasady koszty postępowania zabezpieczającego są początkowo ponoszone przez osobę, która występuje o zabezpieczenie. Ostateczne rozliczenie kosztów może jednak zostać dokonane przez sąd w ramach rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Z tego względu zabezpieczenie należy traktować nie tylko jako instrument prawny, ale również jako element planowania całej sprawy pod względem procesowym i finansowym.
Konkludując, nie ma jednej odpowiedzi, która będzie właściwa dla każdego wierzyciela rozważającego wszczęcie postępowania zabezpieczającego. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Warto jednak zwrócić szczególną uwagę na sytuacje, w których roszczenie opiewa na znaczną kwotę, postępowanie może potrwać długo, a zachowanie lub sytuacja majątkowa drugiej strony wskazuje na ryzyko problemów z późniejszą egzekucją. Znaczenie mogą mieć informacje o sprzedaży majątku, przenoszeniu nieruchomości, zmianach właścicielskich, przekazywaniu środków innym osobom czy podmiotom albo innych działaniach mogących prowadzić do zmniejszenia majątku dłużnika.
Nie oznacza to oczywiście, że samo podejrzenie problemów finansowych automatycznie uzasadnia zabezpieczenie. Wniosek musi być odpowiednio uzasadniony, a przesłanki zabezpieczenia powinny wynikać z konkretnej sytuacji. Dlatego tak ważna jest analiza sprawy jeszcze przed wniesieniem pozwu.
W sprawach dotyczących zabezpieczenia szczególnie ważne jest dla mnie doświadczenie praktyczne. Jestem prawnikiem Kancelarii Prawnej Viggen, ale wcześniej zdobywałam również doświadczenie w kancelarii komorniczej, gdzie odbyłam aplikację komorniczą. Dzięki temu znam postępowania zabezpieczające i egzekucyjne nie tylko od strony przepisów i dokumentów procesowych. Miałam możliwość poznać je również od strony praktycznej – tego, jak wygląda wykonanie zabezpieczenia, jakie znaczenie ma właściwe określenie sposobu zabezpieczenia i jak wygląda dalszy etap prowadzący do egzekucji. To doświadczenie jest szczególnie przydatne wtedy, gdy już na początku sprawy trzeba odpowiedzieć na pytanie, co zrobić dzisiaj, żeby za kilka miesięcy albo kilka lat wygrany proces rzeczywiście pozwolił odzyskać pieniądze.
Wierzyciel często skupia się przede wszystkim na tym, czy ma wystarczające dowody i jakie są szanse na wygranie sprawy. To oczywiście kluczowe pytania, ale w sprawach o zapłatę warto postawić jeszcze jedno: czy po wygraniu procesu będzie z czego przeprowadzić egzekucję? Jeżeli istnieje ryzyko, że w czasie trwania postępowania pozwany będzie wyzbywał się majątku, odpowiednio wcześnie przeanalizowane zabezpieczenie może okazać się bardzo istotnym elementem całej strategii. Nie w każdej sprawie będzie ono konieczne i nie zawsze sąd udzieli zabezpieczenia. Warto jednak tę możliwość ocenić, zanim rozpocznie się proces, a nie dopiero wtedy, gdy pojawi się problem z odzyskaniem zasądzonej należności.
W Kancelarii Prawnej Viggen pomagamy klientom w sprawach dotyczących dochodzenia należności, w tym również w analizie możliwości zabezpieczenia roszczenia. Oceniamy sytuację prawną i majątkową sprawy, przygotowujemy odpowiednią strategię, sporządzamy wnioski i pomagamy przeprowadzić klienta przez kolejne etapy postępowania.
Szczególnie istotne jest dla nas całościowe spojrzenie na sprawę. Nie traktujemy uzyskania wyroku jako końca problemu. Jeżeli charakter sprawy tego wymaga, już na etapie przygotowywania pozwu analizujemy możliwość zabezpieczenia, a następnie uwzględniamy również perspektywę późniejszej egzekucji.
Nasze doświadczenie pozwala nam spojrzeć na sprawę z dwóch stron – zarówno od strony prowadzenia postępowania sądowego, jak i praktyki postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych.
Jeżeli masz wobec kontrahenta, przedsiębiorcy lub innego podmiotu niezapłaconą należność i obawiasz się, że w trakcie procesu może dojść do wyzbycia się majątku, nie warto czekać, aż problem pojawi się na etapie egzekucji.
Zapraszamy do współpracy:
tel.: 509-982-577, 12 637-24-57,
e-mail: biuro11@viggen.pl
tel.: 519-140-984,
e-mail.: jak@viggen.pl
Przygotowała:
Monika Bednarz
Radca Prawny- p.o. kierownika działu procesowego
Kancelaria Prawna Viggen sp.j.
