Granice czasu pracy w świetle najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego

Kwestia czasu pracy od wielu lat rodzi liczne pytania zarówno po stronie pracowników, jak i pracodawców. W praktyce spory nie ograniczają się wyłącznie do godzin faktycznego wykonywania obowiązków, ale obejmują również czynności realizowane przed rozpoczęciem pracy oraz po jej zakończeniu. Czy czas przeznaczony na przebranie się, przygotowanie stanowiska pracy lub kąpiel po wykonaniu obowiązków powinien być uznawany za czas pracy?

Najnowsze stanowisko Sądu Najwyższego wskazuje, że odpowiedź na to pytanie może mieć istotne znaczenie dla prawidłowego rozliczania czasu pracy oraz godzin nadliczbowych. Zgodnie z Kodeksem pracy czas pracy to okres, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. W teorii definicja wydaje się jednoznaczna. W praktyce pojawia się jednak pytanie, czy pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy już od chwili wejścia na teren zakładu pracy, czy dopiero od momentu rozpoczęcia realizacji konkretnych obowiązków służbowych.

Na przestrzeni lat w orzecznictwie pojawiały się odmienne interpretacje. Część sądów uznawała, że czas potrzebny na dotarcie do stanowiska pracy czy przebranie się nie powinien być wliczany do czasu pracy. Inne wskazywały natomiast, że jeżeli określone czynności są niezbędne do wykonywania obowiązków i wynikają z organizacji pracy przyjętej przez pracodawcę, powinny być uwzględniane przy ewidencji czasu pracy.

W postanowieniu z 21 maja 2025 r. Sąd Najwyższy utrzymał dotychczasową linię orzeczniczą, zgodnie z którą czas pracy obejmuje również okresy, w których pracownik pozostaje w gotowości do świadczenia pracy, nawet jeśli z powodów organizacyjnych nie wykonuje jeszcze podstawowych obowiązków.

Sąd przypomniał wcześniejsze rozstrzygnięcia dotyczące m.in. operatorów maszyn górniczych, pracowników kolei oraz pracowników mobilnych. We wszystkich tych przypadkach podkreślono, że jeżeli określone czynności lub przemieszczanie się stanowią niezbędny element organizacji pracy i pozostają pod nadzorem pracodawcy, mogą zostać uznane za czas pracy. Oznacza to, że w wielu sytuacjach przygotowanie do pracy, przebranie się w odzież roboczą, przemieszczanie się po terenie zakładu czy inne czynności organizacyjne mogą być zaliczane do czasu pracy.

Każdy przypadek wymaga odrębnej analizy. Kluczowe znaczenie ma rodzaj wykonywanej pracy, organizacja zakładu oraz zakres obowiązków nakładanych na pracownika przez pracodawcę.

Pracodawcy powinni dokonać weryfikacji obowiązujących regulaminów pracy, systemów ewidencji czasu pracy oraz procedur dotyczących rozpoczęcia i zakończenia pracy. Nieprawidłowe rozliczanie czasu pracy może skutkować roszczeniami o wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, sporami sądowymi oraz negatywnymi konsekwencjami w trakcie kontroli Państwowej Inspekcji Pracy.

Szczególną uwagę warto zwrócić na stanowiska, na których pracownicy używają odzieży ochronnej, wykonują pracę w rozległych zakładach produkcyjnych lub muszą przechodzić określone procedury przed rozpoczęciem obowiązków. Orzecznictwo dotyczące czasu pracy stale się rozwija, a najnowsze stanowiska sądów mają bezpośredni wpływ na codzienną praktykę przedsiębiorców. Dlatego warto systematycznie analizować obowiązujące procedury i dostosowywać je do aktualnych wymogów prawa pracy.

Nasza Kancelaria od 26 lat wspiera pracodawców w obszarze prawa pracy, czasu pracy, wynagrodzeń, sporów pracowniczych oraz kontroli Państwowej Inspekcji Pracy. Pomagamy przedsiębiorcom ograniczać ryzyko prawne oraz wdrażać rozwiązania zgodne z aktualnym orzecznictwem i zmieniającymi się przepisami.

Jeżeli mają Państwo wątpliwości dotyczące rozliczania czasu pracy w swojej organizacji lub chcą przeprowadzić audyt dokumentacji kadrowej, zapraszamy do kontaktu z naszym zespołem. Zachęcamy również do obserwowania naszych profili w mediach społecznościowych. Na bieżąco publikujemy analizy najważniejszych zmian w prawie pracy, komentarze ekspertów oraz praktyczne wskazówki dla pracodawców i działów HR.